جلسه اول
تعريف، موضوع، ماهيت و اهداف رشد

محورهاي بحث:

- تعريف روانشناسي رشد
- تعريف رشد
- هدفها، فوايد و علل مطالعه رشد
- شناخت مظاهر و مراحل رشد
- تعريف روانشناسي کودکي و نوجواني
- راهنماي مطالعه موضوعات روانشناسي
- انواع تغييرات در رشد و تکامل
- تغيير در اندازه
- تغيير در نسبت
- ناپديد شدن خصايص قديمي
- کسب مشخصات جديد
- ماهيت و اصول رشد

خلاصه:

روانشناسي رشد شعبه اي از روانشناسي است که رشد موجود زنده را از لحاظ انعقاد نطفه تا مرگ مورد مطالعه قرار مي دهد. منظور از رشد، تمامي تغيير و تحولاتي است که رشد موجود زنده و انسان را از لحاظ انعقاد نطفه تا دم مرگ مورد مطالعه قرار مي دهد.

هدفهاي مطالعه رشدي عبارتند از:

1-کشف مقياسهاي مناسب براي هر يک از مراحل رشد
2-کشف مقياسهاي گوناگون هر سن
3-شناسايي کودکان عادي از غير عادي
4-شناخت مظاهر و مراحل گوناگون رشد و تکامل
5-مقايسه کودکان و نوجوانان محيطهاي مختلف
6-شناخت ميزان انتظار از کودک و نوجوان
7-کمک به مربي و والدين
به طور کلي مي توان گفت که رشد از طريق تغييرات صورت مي گيرد. اين تغييرات منظم، هدفمند و تراکمي هستند.

انواع تغييرات رشدي را مي توان به 4 گونه تقسيم نمود:

1- تغيير در اندازه: مثل افزايش قد، وزن و دامنه لغات
2-تغيير رد نسبت مثل تخيل بالاي کودک به استدلال
3-ناپديد شدن برخي از خصايص قديمي مثل غده تيموس و دندان شيري
4-کسب مشخصات تازه مثل رويش دندانهاي دايمي.

خود آزمايي:
1-کداميک از موارد زير نشانده تعريف رشد مي باشد؟

الف) تغييرات کمي از تولد تا مرگ
ب) تغييرات کلي از تولد تا مرگ
ج) تغييرات کلي از تولد تا 18 سالگي
د) تغييرات کلي از زمان تشکيل نطفه تا مرگ

2-اينکه در سالهاي نخستين، بين تخيل و استدلال و واقعيت رابطه نزديک وجود ندارد نشانه چه نوع تغييري است؟

الف) اندازه
ب) نسبت
ج) ناپديدي خصايص قديمي
د) کسب مشخصات تازه

3- هر مرحله از رشد محصول رشد قبلي و شرط ضروري مرحله بعدي است، اين امر نشانه چه ويژگي رشدي است؟

الف) رشد با الگوي معين توأم است
ب) مداوم بودن رشد
ج) ثابت بودن تفاوتهاي فردي
د) قابل پيش بيني بودن رشد

4- در رشد کدام يک از اصول زير وجود ندارد؟

الف) تغييرات منظم است.
ب) هدفمند است.
ج) حالت تراکمي دارد.
د) تولد سرآغاز تحول است.

5- هدف رشد و تغييرات رشدي چيست؟

الف) سازگاري با محيط
ب) تکميل به نفع
ج) ايجاد نمو
د) بزرگ شدن

پاسخنامه

جلسه دوم
ماهيت و ويژگي رشد در انسان، تاريخچه روانشناسي رشد

محورهاي بحث:
- ويژگيهاي رشد
- تعريف نمو
- تعريف نفبح
- تاريخچه کوتاهي از روانشناسي کودکي و نوجواني
- نظر افلاطون
- قرن هفدهم
- نظر پينل
- نحوه آموزش متناسب با استعدادها
- تربيت صحيح کودک
- نظر جان لاک
- نظر ژان ژاک روسو (وحشي محترم )
- نظريات داروين
- استانلي ها و ابداع پرسشنامه

خلاصه:

منظور از رشد، تمامي تغييرات کمي و کيفي در طول زندگي انسان است. به تغييرات کمي نمو گفته مي شود، مثل افزايش قد و وزن.
نفبح يعني رسيدن به مرحله اي از رشد خاص که پايه ژنتيکي و ارثي دارد، مثل نشستن، ايستادن و جمله سازي.
رشد داراي ويژگيهايي است، از جمله اينکه داراي الگوي معيني است، پس به طور تصادفي انجام نمي شود و نياز به گذراندن دوره خاصي براي کسب ويژگيهاي رشدي است. اين الگو آثاري را در اختيار ما مي گذارد تا بتوانيم مسير رشد را دنبال نماييم. پس چون الگو دارد، قابل پيش بيني است و مي توان رشد ذهني و جسمي فرد را پيش بيني نمود که اين ويژگي، از نظر راهنمايي، هدايت و مشاوره حائز اهميت بسياري مي باشد.
توجه به رشد و تفاوتهاي فردي با نظرات افلاطون شروع شد که معتقد بود افراد با هم متفاوتند و بايد بر اساس اين تفاوت استعدادها و علايق به افراد آموزش داد. کم کم نظريات بسياري مطرح شد تا اينکه در اواخر قرن 19، استانلي هال با ابداع پرسشنامه کمک بسياري به روانشناسي کودک نمود.

خود آزمايي:
1- به تمامي تغييرات حتمي و رسيدن به مرحله اي از رشد خاص چه مي گويند؟

الف) تکامل
ب) نمو
ج) نفبح
د) رشد

2- هر گونه تغيير در جسم يا تغييرات کمي را چه مي نامند؟

الف) رشد
ب) نمو
ج) نفبح
د) تکامل

3- اينکه کودکي که رشدش به حد متوسط نرسيده، نمي تواند نقصان رشد گذشته را حيران کند، نشانه چه ويژگي از رشدي است؟

الف) ثابت بودن تفاوتهاي فردي
ب) مداوم بودن رشد
ج) رشد تابع الگوي معين است.
د) رشد را مي توان پيش بيني کرد.

4- اين گفته که "کودک داراي زمينه ذاتي تشخيص درست و نادرست بوده، ولي تحت قيودات اجتماعي قرار گرفته" از کيست؟

الف) جان لاک
ب) روسو
ج) افلاطون
د) داروين

5- اولين پرسشنامه توسط چه کسي ابداع شد؟

الف) بينه
ب) سيمون
ج) کنل
د) استانلي هال

پاسخنامه

 

 

جلسه سوم

تاريخچه و روشهاي تحقيق روانشناسي کودک و نوجوان

محورهاي بحث:
- ابداع بينه و سيمون
- نحوه محاسبه سن عقلي و بهره هوش
- استاندارد کردن تست بينه توسط ترمن در آمريکا
- تحقيقات واتسون
- ايجاد ترسهاي کودکان و از بين بردن آنها
- توجه به نوجواني در قرن بيستم
- استانلي هال و نوجواني
- روانشناسي نوجواني
- تشبيه رشد به رودخانه و آهنگ خاص
- روشهاي تحقيق رد روانشناسي کودک و نوجواني
- مشاهده و نکات آن
- مشاهده مجهز
- انواع روشهاي مشاهده
- عوامل موثر در بررسي تحقيق
- تعصبات و تمايلات مشاهده گر

خلاصه:

در قرن بيستم بينه و سيمون اولين آزمون هوشي را ابداع کردند و از طريق محاسبه سن عقلي موفق به جداسازي کودکان عقب مانده ذهني از عادي شدند.
در اوايل قرن بيستم روانشناسي توجه خاصي به نوجواني کرد که داراي ويژگيها، مسائل و مشکلات خاصي است. روانشناسان آمريکايي رشد را مشابه رودخانه پر آبي مي دانند که تا بزرگسالي ادامه مي يابد. فرانسويها رشد را شبيه آهنگ خاصي مي دانند.
روانشناسي براي بررسي موضوع خود (رفتار و رشد) از روشهاي مختلفي استفاده مي کند از جمله:
مشاهده: يک نوع ديدن هدفمند و ارادي است که مشاهده گر با برنامه اي منظم به مشاهده رفتار مورد نظر مي پردازد، نبايد در موضوع دخل و تصرف نمايد، حق تعميم نتايج را ندارد، نظريات مشاهده گر در نتايج تأثير مي گذارد و ...... پس بايد رفتارها دقيقاً ثبت و ضبط شوند و بين مشاهدات متعدد همبستگي وجود داشته باشد. يکي از انواع مشاهده، مشاهده مجهز است که در اتاقهاي خاص با شيشه پريسما و مجهز به دوربينهاي عکاسي و فيلمبرداري خاص انجام مي شود. انواع روشهاي مشاهده عبارتند از: عيني، ذهني و فراکن.

خودآزمايي:
1- اولين آزمون هوشي توسط چه کسي ساخته شد؟

الف) ترمن
ب) کتل
ج) بينه
د) هال

2- در قرن بيستم چه کار جديدي در روانشناسي رشد صورت گرفت؟

الف)توجه علمي به کودکي
ب) توجه علمي به نوجواني
ج) ابداع آزمون شخصيت
د) استفاده از روش تکويني

3- روانشناسان آمريکايي رشد را چه جرياني مي دانند؟

الف) مقطعي
ب) داراي آهنگ
ج) گاهي تند و گاهي ملايم
د) مداوم و لا ينقطع

4- در کدام روش مشاهده توجهي به اظهارات آگاهانه يا رفتار ظاهري فرد نمي شود؟

الف) عيني
ب) ذهني
ج) فرافکني
د) باليني

5- روش مشاهده گزل را چه مي نامند؟

الف) مشاهده مجهز
ب) مشاهده باليني
ج) مشاهده ذهني
د) ديد يک طرفه

پاسخنامه

جلسه چهارم
روشهاي تحقيق در روانشناسي – مفاهيم و نظريه هاي رشد و تکامل

محورهاي بحث:
- عوامل مؤثر در بررسي و تحقيق
- ويژگيهاي فردي مشاهده گر
- عوامل محيطي
- دانش و آگاهي مشاهده گر از موضوع مورد مشاهده
- روش آزمايشي
- متغير مستقل و متغير وابسته
- گروه آزمايشي (تجربي) و گروه گواه (کنترل)
- موانع و محدوديتهاي روش آزمايش
- پيچيدگي رفتار
- محدوديتهاي اخلاقي
- روش پرسشنامه اي
- روش تکويني يا طولي
- روش عرضي يا مقطعي
- ديدگاههاي رشد و تکامل
- انسان فعال است يا منفعل
- انشان ذاتا خوب است يا بد
- کودک، کودک است يا بزرگسال
- بخشهاي ذهن از ديد فرويد

خلاصه:

روش آزمايش، با دستکاري شرايط به کشف روابط پديده ها نائل مي آيد. در اين روش حداقل دو متغير مستقل و وابسته وجود دارد: متغير مستقل توسط محقق کم و زياد مي شود.
متغير وابسته، رفتاري است که در اثر متغير مستقل به وجود مي آيد. مثلاً تأثير خواب بر ميزان يادگيري، که تأثير خواب (مستقل) و يادگيري (وابسته) است. در آزمايش حداقل دو گروه آزمايشي (متغير مستقل در مورد آن به کار مي رود. ) و گروه گواه (فقط متغير وابسته در مورد آنها اندازه گيري مي شود) وجود دارد. روش تکويني روشي است که تعداد کمي از کودکان هم سن روز به روز، هفته به هفته، ماه به ماه و سال به سال مورد بررسي قرار مي گيرند. در روش عرضي تعداد زيادي از کودکان سنين مختلف مورد بررسي قرار مي گيرند.

از نظر فرويد ذهن انسان به سه بخش تقسيم مي شود:

1-خودآگاه: مجموعه خاطراتي که فرد نسبت به آنها آگاهي دارد و به سادگي به ياد مي آورد.
2-نيمه خودآگاه: مجموعه افکاري که فرد نسبت به آنها آگاهي ندارد اما با اندکي تلاش به خاطر مي آيند.
3-ناخودآگاه: از افکار و خاطرات و رويدادهاي سرکوب شده تشکيل شده است.

خودآزمايي:
1-هنگامي که تأثير روش آموزشي معلم را بر ميزان يادگيري پسر 6 تا 8 ساله منطقه يک تهران بررسي مي کنيم متغير مستقل کدام است؟

الف) روش آموزشي معلم
ب) ميزان يادگيري
ج) کودکان 8 – 6 ساله
د) پسران

2- گروه تجربي و گروه گواه در کدام يک از متغيرها مشترکند؟

الف) مستقل
ب) وابسته
ج) مستقل و وابسته
د) کنترل

3- کدام يک از روشهاي تحقيق در حقيقت توسعه روش شرح حال نويسي است؟

الف) آزمايش
ب) وابسته
ج) روانسنجي
د) پرسش نامه اي

4- در کدام روش از کودکان متعدد سنين متفاوت استفاده مي کنند و نتيجه را با دفعات قبلي مقايسه مي کنند؟

الف) طولي
ب) عرضي
ج) تکويني
د) روانسنجي

5- کدام يک از ديدگاههاي زير توسط پياژه ارائه شده است؟

الف) منفعل بودن انسان
ب) انسان ذاتا خوب است.
ج) کودک مينياتور بزرگسال است.
د) فعال بودن انسان

پاسخنامه