روشهاي آموزشي دوره ابتدايي

برخي از روشهاي آموزشي دوره ابتدايي ، با روشهاي آموزشي دوره هاي بعدي يکسان هستند .

1-روش سخنراني :

در اين روش ، معلم مطالب درسي را به دانش آموزان انتقال مي دهد. وظيفه اصلي معلم ، انتقال معلومات و اطلاعات درسي به دانش آموزان است . وظيفه دانش آموزان ، گوش دادن ، نوشتن و يادداشت برداشتن است در اين روش مي توان ، ذهن دانش آموز را به بانکي تشبيه نمود که بايد در آن پول اندوخته شود ، در اينجا نيز ، ذهن دانش آموز بايد مملو از معلومات گردد ، مطالب را در ذهن نگه دارد و هنگام امتحان يادآوري نمايد . روش سخنراني ، محاسن و معايبي دارد .
در يک جلسه سخنراني ، مي توان مطالب زيادي را به دانش آموزان انتقال داد ، صرفه جويي در زمان و امکانات و نياز کم به وسايل و امکانات تکنولوژي آموزشي ، از محاسن اين روش مي باشد . با توجه به امکانات کم در برخي از مناطق ، معلم مي تواند با استفاده از اين روش ، حجم بسياري از اطلاعات را به افراد انتقال بدهد .

2-روش نمايشي :

در اين روش ، معلم مهارت و کار خاصي را به طور عملي در برابر دانش آموزان انجام مي دهد و دانش آموز پس از مشاهده مراحل کار، سعي مي کنند ، کار را به همان ترتيب انجام بدهند. در اين روش، مشاهده و سپس تقليد از معلم ، بسيار مهم مي باشد .

3-روش ايفاي نقش :

در اين روش ، معلم از دانش آموزان مي خواهد که يک قطعه نمايش يا تئاتر را اجرا کنند ، به گونه اي که در اين فرايند ، هر يک از فراگيران ، ايفاي نقش خاصي را به عهده بگيرند . از طريق اين روش ، مي توان بسياري از مهارتها ، از قبيل فن بيان ، ايجاد ارتباط و ابراز وجود را به دانش آموزان ياد داد .

روش ايفاي نقش ، محاسن و معايبي دارد که به ترتيب زير مي باشد:

اين روش ، موجب درمان افراد خجالتي مي گردد . البته بايد توجه نمود که در ابتدا، نقشهاي ساده را به آنها واگذار نمود . اين مسأله در مورد دانش آموزان بسيار فعال نيز ، کاربرد بسياري دارد ، زيرا آنها مي توانند ، فرايند ايفاي نقش را به خوبي دنبال کنند . عيب آن نيز اين است که نياز به امکانات بسياري دارد و در همه دروس قابل استفاده نيست .

4-روش اکتشافي يا يادگيري اکتشافي :

در اين روش ، معلم کاري انجام نمي دهد ، بلکه دانش آموزان را در برابر مسائل مختلفي قرار مي دهد . دانش آموز بايد ابتدا مسأله را درک کرده و بداند که مسأله چيست ؟ سپس از طريق ارائه شواهد و اطلاعاتي در مورد آن مسأله ، فرضيات و راه حلهايي ارائه مي کند ، فرضيات را در معرض آزمايش قرار مي دهد ، بر اساس اين آزمايش ، اده نيست .ند ايفاء نقش را به خوبي دنبال کنند .ل کار ، سعي بهترين راه حل را پيدا مي کند و در آخر ، دست به استنتاج و تعميم مي زند. در يادگيري اکتشافي ، دانش آموز را در برابر اطلاعات و يادداشتهاي قبلي قرار نمي دهيم ، بلکه سعي مي شود که وي در جريان آموزش، مسائل متفاوتي را کشف نمايد و راه حلهايي را براي مسأله پيدا کند . زيرا اکتشاف، به معناي کشف معلومات ندانسته مي باشد .

5-روش پرسش و پاسخ :

اين روش ، در اکثر مواقع مکمل روش سخنراني است و اکثر معلمان ، اين دو روش را با يکديگر تلفيق مي نمايند تا از طريق آن ، نقاط ضعف دانش آموز را برطرف نمايند.
در اين روش ، معلم پرسشهايي را مطرح نموده و بر اساس پاسخهاي ارائه شده توسط فراگيران ، سوالات جديدي مطرح مي شود و در طي يک روال منطقي ، فراگيران را به سمت راه حل مسأله و مسائل مورد نظر هدايت مي نمايد . در اين روش ، دانش آموزان از طريق سوالات درست، حساب شده و سنجيده ، به سمت يافتن راه حلهاي درست سوق داده مي شوند . از اين طريق ، جنبه انفعالي روش سخنراني تا حدي از بين رفته و دانش آموز در جريان يادگيري ، مشارکت فعالي پيدا مي کند.

استفاده از روشهاي سمعي – بصري

استفاده از وسايل آموزشي از قبيل اوپک ، اورهد ، اسلايد ، ويديو ، تلويزيون و حتي ضبط صوت ، سبب تنوع کلاس درس مي شود ، در دوره دبستان، بايد به منظور ايجاد انگيزه بيشتر در يادگيري ، کاهش خستگي و کسالت دانش آموز و جذاب کردن محيط آموزشي ، حداکثر استفاده را از اين وسايل به عمل آورد .
تفکر کودک در دوره دبستان ، عيني است . بنابراين ، هر چه مطالب عيني تر باشند ، دانش آموز آنها را بهتر درک مي کند. در اين دوره ، بهتر است که از تلفيق روشها استفاده نمود . براي مثال ، موردي را نمايش مي دهيم يا کودک اضافه کردن يک ماده شيميايي به ماده ديگر را مشاهده مي کند و ما در حين نمايش ، توضيح مي دهيم .
در برخي از مواد درسي ، مثل تعليمات اجتماعي ، تلفيق روش نمايشي و روش سخنراني، مي تواند از ساير روشها موثرتر باشد .

در بين روشهاي مذکور آزمايشي در دوره دبستان ، کدام روش موثر تر است؟

با توجه به دو شعار فعال بودن و مشارکت دانش آموزان در امر يادگيري و آموزش چگونه ياد گرفتن ، مي توان گفت که يادگيري اکتشافي، دقيقاً مبتني بر آن دو روش است ؛ البته يادگيري اکتشافي ، بايد در همه مراحل تدريس اعمال شود ، نه در کليه دروس .
در اين زمينه ، مي توان گفت که روشها مطلق نبوده ، بلکه در دوره ابتدايي، با توجه به امکانات ، ماده درسي ، سن کودک ، ويژگيهاي دانش آموز، فضاي آموزشي ، زمان و به طور کلي ، تمامي شرايط موثر در آموزش يادگيري اکتشافي ، بهترين روش مي باشد . هر چند که تنها روش نيست و گاهي اوقات ، معلم به ناچار بايد از روشهاي ديگر استفاده کند .
در دوره ابتدايي ، نوع مسأله بايد بسيار آسان باشد تا دانش آموز از عهده حل آن برآيد . در صورتي که يادگيري اکتشافي منطبق با توانايي و ميزان رشد ذهني دانش آموز باشد ، تأثير بسياري بر يادگيري ها و تغيير رفتار دانش آموز دارد .

روشهاي تعليم در دوره دبستان (2)

در بحث گذشته، اهميت فعاليت دانش آموز در فعاليت هاي يادگيري را عنوان کرديم و گفتيم که هدف ما از آموزش ابتدايي ، بيشتر تفکر کودک است . تفکر دانش آموزان بايد پرورش داده شود ، نه اينکه فقط ذهن آنها را انباشته از مواد درسي کنيم . اطلاعات و معلومات ذهن دانش آموز بايد به شکل منسجمي به هم مرتبط باشند . از طريق ايجاد ارتباط بين معلومات، دانش آموزان به يادگيري درست دست پيدا مي کنند و آنها را در موارد عملي به کار مي گيرند .
مشکل آموزش ابتدايي ، اين است که موضوعات به طور پراکنده تدريس مي شوند و در ذهن دانش آموز ، کل منسجمي را تشکيل نمي دهند . به اين ترتيب ، انتقال اين معلومات به محيط هاي خارج از مدرسه، به درستي صورت نمي گيرد .
تعليم و تربيت، در عمل محقق نمي شود و دانش آموز نمي تواند به درستي، از معلومات در زندگي واقعي خود استفاده نمايد . در اين زمينه، بايد از روشي به نام روش " پيش سازمان دهنده " بهره جست در روش مذکور ، معلم قبل از ارائه موضوع درسي ( حالت جزئي دارد . ) اول کل را که مفهوم بسيار عامي است ، در کلاس ارائه مي دهد . اين مفهوم کلي، توجه دانش آموز را جلب مي کند ، مسير يادگيري دانش آموز را مشخص مي کند و در او تصوُر کلي ايجاد مي کند ، سپس معلم از کل به جزء حرکت مي کند و در نهايت ، به موضوع درسي مورد نظر مي رسد . به عنوان مثال، معلم علوم تجربي در اواخر دوره ابتدايي ، براي آموزش مفهوم جانوران دو زيستي ، به جاي اينکه به صورت مستقيم سراغ درس برود . اول پيش سازمان دهنده ارائه مي دهد . براي مثال مي گويد : بچه ها مي دانيد که موجودات به دو دسته تقسيم مي شوند : موجودات جاندار و موجودات بي جان . موجودات جاندار هم به گياهان و جانوران تقسيم مي شوند . جانوران به دسته هاي مختلفي از جلمه ، پستانداران ، خزندگان و پرندگان تقسيم مي شوند و از کل به جزء حرکت مي کنند . پيش سازمان دهنده ، يعني کل موجودات به دو قسمت و جانداران نيز به چند قسمت تقسيم مي شوند . هنگامي که از طريق يک مفهوم کلي ، دانش هايي به دانش آموز ارائه مي دهيم ، از پيش سازمان دهنده استفاده مي کنيم .

ساخت شناختي و ارتباط آن با روش پيش سازمان دهنده

منظور از ساخت شناختي ، مجموعه اطلاعات منسجم دانش آموز در يک موضوع درسي است .
اگر معلم دوره ابتدايي ، در زمينه تدريس ، بتواند موضوعات جديد درسي را طوري ارائه بدهد که با داشته هاي قبلي دانش آموز ارتباط پيدا کنند ، ساخت شناختي بهتري تشکيل مي شود و يادگيري معنادار است .